Gospodarka stawowa w Dolinie Karpia

Gospodarka Stawowa


Dolina Karpia to najciekawszy pomysł turystyczny na południu Polski. Obszar obejmujący 310 km2 (gminy: Zator, Przeciszów, Osiek, Polanka Wielka, Brzeźnica, Tomice, Spytkowice) z centralnym położeniem Zatora posiada ogromne znaczenie przyrodnicze i kulturowo – historyczne, którego wyróżniającą cechą jest zachowanie od czasów średniowiecza ekstensywna hodowla karpia zatorskiego oraz zabytkowy układ stawów i grobli. Dzięki dobrej lokalizacji i bogatej ofercie turystycznej teren ten stanowi doskonałe miejsce do wypoczynku., rekreacji rodzinnej a przede wszystkim do uprawiania wędkarstwa. Dolina karpia to najważniejszy ośrodek hodowli Karpia Zatorskiego w Polsce, a docelowo Europejskie Centrum Wędkarstwa. Dziewicza przyroda w dolinie rzeki Skawy i nad zbiornikami wodnymi przyciąga z każdym rokiem coraz więcej turystów, amatorów fotografowania i obserwowania rzadko spotykanych gatunków ptaków. Dodatkową atrakcjami są: zabytki historyczne, wiele atrakcji turystycznych i bogata oferta lokalnych imprez kulturalnych przygotowanych specjalnie dla państwa.
(WIĘCEJ)
Kompleksy stawowe w Dolinie Karpia są zbudowane zgodnie z systemem Dubisza. W obrębie gospodarstwa rybackiego znajduje się kilka typów stawów różniących się od siebie powierzchnią, głębokością i funkcją, tak by zapewnić odpowiednie warunki życia poszczególnym rocznikom karpia.
Najmniejszymi powierzchniowo i najpłytszymi stawami są tarliska (pojedynczy zbiornik zajmuje około 100 m2), które wypełnione są wodą tylko przez kilka dni w roku - na okres tarła. Ich dno porastają specjalnie pielęgnowane, delikatne trawy, na których samice karpia składają ikrę. Na kilka dni przed tarłem, zazwyczaj z początkiem maja, zbiorniki zalewa się wodą. Na tarło wybiera się okres dobrej pogody, aby woda nagrzała się do temperatury 18°C. Kiedy woda jest już dostatecznie ciepła rybacy ostrożnie wpuszczają do stawików 2 samice i 3 samce tarlaków (osobniki wykorzystywane do rozrodu, co najmniej pięcioletnie, specjalnie wyselekcjonowane i pielęgnowane). Rozpoczyna się tarło. Samice składają do wody ikrę, w tym czasie samce walczą o dostęp do niej. Przepychają się między sobą i polewają ikrę mleczem. Z zapłodnionych jaj po kilku dniach wylęgają się larwy karpia, które przenosi się do większych stawów, tzw. przesadek pierwszych. Naturalne tarło karpia przeprowadza się jedynie w kompleksie Spytkowice, gdzie znajdują się trzy komplety tarlisk - łącznie kilkadziesiąt zbiorników. Do pozostałych kompleksów przywozi się już podrośnięte karpie.
Przesadki pierwsze są większe i głębsze od tarlisk. Pojedynczy akwen zajmuje około 1-2 ha i ma do 1 m głębokości. Ponieważ zbiorniki te są płytkie i wypełnione wodą zaledwie przez okres kilku miesięcy, są z reguły mocno zarośnięte. Dla zwiększenia żyzności nawozi się je obornikiem. Na kilka dni przed wpuszczeniem wylęgu staw zalewa się wodą. Małe karpie przebywają tutaj około miesiąca żywiąc się głównie planktonem. Pod koniec tego okresu uzyskuje się tzw. miesięcznik (lipcówkę), o wadze około 1 - 2 gramów. W połowie czerwca lub na początku lipca małe karpie przenosi się (w języku rybackim - przesadza się) do stawów - przesadek drugich. Tam pokarmem, oprócz organizmów wodnych, są także podawane przez rybaków ziarna zbóż. Oba typy przesadek zalewa się wodą dopiero 7-10 dni przed wprowadzeniem ryb. W pierwszym roku życia narybek osiąga wagę 30-50 gramów. Z przesadek drugich jesienią tego samego roku lub wiosną kolejnego przenosi się go do stawów kroczkowych, gdzie w drugim roku życia uzyskuje się kroczki, czyli ryby o ciężarze 150-250 gramów. Kroczki zostają przeniesione do największych w gospodarstwie stawów towarowych. Tu w trzecim roku życia osiągają one wagę ryb konsumpcyjnych - około 1,5 kg. Zarówno kroczki jak

i karpie towarowe karmione są od maja, aż do końca września ziarnami zbóż średnio trzy razy w tygodniu. Ponadto karpie, przekopując dno zbiornika same zdobywają pokarm (drobne bezkręgowce). Z jednego hektara stawu rybacy uzyskują od 300 do 1000 kg karpi towarowych.
Od września do listopada odbywają się połowy karpi towarowych, które trafią na nasze stoły w okresie wigilijnym.
W zależności od wielkości stawu, kilka dni lub kilka tygodni przed połowem rozpoczyna się spuszczanie wody. Ryby gromadzą się w najgłębszym miejscu w łowisku, przy mnichu spustowym. Tam przyciągnięte włokiem (rodzaj sieci) do brzegu, zostają wybrane i przetransportowane w specjalnych pojemnikach do sortowni. Po oddzieleniu od innych gatunków ryb, karp trafia do magazynów - niewielkich stawów ze stale dostarczaną świeżą wodą. W magazynach ryby już nie są karmione, czekają na okres sprzedaży przedświątecznej.
W stawach poza karpiem hoduje się też inne gatunki, które mogą stanowić nawet do 40% masy wszystkich ryb
w stawie, a są to głównie: karasie, liny, szczupaki, amury, tołpygi, sumy, jazie oraz okonie.
Ewentualne modyfikacje przedstawionego powyżej systemu Dubisza polegają na "przesadzaniu" ryb z przesadek pierwszych lub tarlisk, wprost do dużych stawów towarowych (z ominięciem chowu w przesadkach drugich i stawach kroczkowych). Każde gospodarstwo dostosowuje przesadkowy system Dubisza do własnych potrzeb i możliwości.
W niektórych gospodarstwach Doliny Karpia z powodu okresowych niedoborów wody skraca się cykl hodowli karpia
z trzech do dwóch lat. Narybek umieszcza się wiosną drugiego roku życia w stawach towarowych w rzadkich obsadach, tak by ryb w przeliczeniu na hektar było mniej niż w typowym systemie trzyletnim. Dzięki temu słabiej konkurują one o pokarm i szybciej rosną osiągając w drugim roku życia masę ryb handlowych.
Historia zatorskiej gospodarki stawowej2
Początki gospodarki stawowej w okolicach Zatora sięgają XIII wieku. Jej rozwojowi sprzyjała przede wszystkim gęsta sieć rzeczna, łagodny klimat, a także możliwość transportu ryb drogą rzeczną do Krakowa na dwór królewski i stoły mieszczan. Dynamicznie rozwijająca się gospodarka karpiowa w XVI wieku dostarczała do Krakowa rocznie, aż kilkadziesiąt ton tej ryby. Poważnym problemem, a nawet powodem zatargów przy tak intensywnej hodowli i dużej liczbie stawów, był niedobór wody. W 1513 roku w sporze o wodę, jeden z czołowych hodowców karpia ? Wawrzyniec Myszkowski (przydomek Karp) zabił księcia Zatorskiego Janusza, wskutek czego Księstwo Zatorskie przyłączono do Polski. W historii zatorszczyzny okresy pokoju sprzyjały hodowli karpia, natomiast wojny prowadziły do dewastacji stawów. Czego nie zniszczyły konflikty zbrojne, w ostatnich wiekach zrujnował rozwój metalurgii, kopalnictwa oraz rolnictwa. Do zapaści w gospodarce karpiowej w wiekach XVII - XIX przyczyniło się także ochłodzenie klimatu.
Dłuższy okres bez wojen, ocieplenie klimatu oraz liczne badania nad fizjologią i dietą karpia w połowie XIX wieku doprowadziły do ponownego rozkwitu gospodarki stawowej. Przełomem w hodowli karpia było wprowadzenie przesadkowania jego wylęgu do specjalnie przygotowanych stawów, co skróciło okres wychowu karpia konsumpcyjnego z 7 do 3 lat. Metodę tę opracował w roku 1870 Tomasz Dubisz, Słowak z pochodzenia, mistrz rybacki w dobrach Habsburgów (obecnie Zakład Doświadczalny Gospodarki Stawowej PAN w Gołyszu). Wydajność chowu karpia poprawiło także nawożenie stawów, zagęszczanie obsad i żywienie ryb paszami pokrywającymi wymagania ich organizmu.
Kolejnym ważnym momentem w historii gospodarki karpiowej było wyhodowanie słynnej rasy - karpia galicyjskiego (zwanego też karpiem polskim). Powstała ona dzięki skrzyżowaniu sprowadzonego z dolnej Austrii karpia dunajskiego z rasami miejscowymi okolic Zatora. Możliwe było to dzięki wysiłkowi wielu hodowców stosujących system Dubisza, między innymi Adama Gascha z Kaniowa oraz Michała Naimskiego z Zatora. W 1880 roku karpie galicyjskie prezentowane przez Adama Gascha na wystawie w Berlinie i Hamburgu zdobyły złote medale, wygrywając ze słynnymi czeskimi karpiami z Trzebonia. Karpia galicyjskiego wyróżniało szybkie tempo wzrostu, niewielka ilość łusek oraz duża masa. Od tamtej pory ryby te zaczęto hodować w większości polskich oraz europejskich stawów karpiowych.
Stawy rybne w Dolinie Karpia1
Stawy karpiowe, charakterystyczne głównie dla Europy środkowo-wschodniej, są środowiskiem bardzo specyficznym, stworzonym i utrzymywanym przez człowieka. Zbudowane w celu hodowli ryb są płytkie (około 1,5 m głębokości), ich dno jest wyrównane i lekko nachylone w kierunku mnicha spustowego, tak aby można z nich było grawitacyjnie spuścić wodę. Woda doprowadzana i odprowadzana jest ze stawów systemem rowów. Funkcjonowanie stawu związane jest z okresowym spuszczaniem wody oraz remontami, w czasie których usuwany jest nadmiar roślinności i osadów dennych. Stawy w Dolinie Karpia charakteryzują się dużą żyznością i wysokim zagęszczeniem ryb. Rozległe powierzchnie wodne, obfitość ryb oraz ponad 700-letnie istnienie sprawiają, że jest to jedna z najważniejszych w skali kraju ostoi ptaków i roślin.
Kompleksy stawowe w okolicach Zatora należą do najstarszych i jednych z największych w naszym kraju ośrodków hodowli karpia. Łączna powierzchnia stawów wynosi około 2000 hektarów. Do najciekawszych kompleksów należą: Przeręb, Spytkowice, Bugaj oraz Rudze. Największym zbiornikiem, o powierzchni 78 ha, jest Pilawa znajdująca się
w gospodarstwie rybackim Przeręb. Jest to jednak wyjątek, ponieważ powierzchnia lustra wody zdecydowanej większości tutejszych stawów nie przekracza 40 ha. Prawie wszystkie kompleksy należą do Rybackiego Zakładu Doświadczalnego w Zatorze, który jako jeden z dwóch ośrodków w Polsce utrzymuje i rozmnaża czyste linie hodowlane karpia. To właśnie z tego terenu pochodzi słynny karp zatorski. Na terenie Doliny Karpia hodowla ryb od wieków prowadzona jest w sposób tradycyjny, jedynie drewniane wozy i konie zostały zastąpione przez ciągniki.